4 [ و اىّ الارض تخلو منك حتّى ] و اىّ الارض تخلو منك حتّى * تعالوا يطلبونك فى السماء ؟ تراهم ينظرون اليك جهرا * و هم لا يبصرون من العماء ! منابع ديوان ، ص 37 . شرح منازل السائرين ، محمود فركاوى ( از رجال قرن هشتم هجرى ) ، ص 152 . نسخه ( ك ) ، ص 26 . لغات جهرا : آشكار ضد پوشيده ، خداوند در قرآن مىفرمايد : « لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً » « 1 » . العماء : از بين رفتن نور چشم ، نابينايى و در اينجا منظور نور قلب است . تحقيق 1 . در اينجا اشاره حلاج به آيه : « وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ ، فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ » « 2 » و آيه « هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ ، يَعْلَمُ ما يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَ ما يَخْرُجُ مِنْها وَ ما يَنْزِلُ مِنَ السَّماءِ وَ ما يَعْرُجُ فِيها وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ ، وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ » « 3 » . شايد هم اشاره او در اين ابيات به حديث قدسى : « خلق اللّه آدم على صورته » باشد . 2 . شبلى گويد : خداوند براى بينندگان در آفرينش موجودات و براى بينندگان در ذاتش ناپيداست .

--> ( 1 ) . بقره ، آيه 55 ؛ ما تا خدا را به آشكار نبينيم به تو ايمان نمىآورم . ( 2 ) . همان ، آيه 115 ؛ مشرق و مغرب از آن خداست . پس به هر جاى كه رو كنيد ، همان‌جا رو به خداست . ( 3 ) . حديد ، آيه 4 ؛ اوست كه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد . سپس به عرش پرداخت . هرچه را در زمين فرو رود و هرچه را از زمين بيرون آيد و هرچه را از آسمان فرود آيد و هرچه را بر آسمان بالا رود ، مىداند ، و هرجا كه باشد همراه شماست و به هر كارى كه مىكنيد بيناست . و نيز مجادله ، آيه 7 .